12-10-2017 Philippe Selke

Museum La Boverie: het licht als Muze

La Boverie in Luik, het enige reliek van de Wereldtentoonstelling van 1905, zag zijn expositieruimte onlangs verdrievoudigd. De markante uitbreiding in glas en beton is slechts het topje van de ijsberg. BBM trakteert je op een bezoek aan het vernieuwde complex, met Gilles Hambücken van architectenbureau p.HD als gids.

In 2009 werd de tijdelijke vereniging tussen de Luikse architecten van p.HD en de Franse architect Rudy Ricciotti verkozen tot laureaat van de internationale ontwerpwedstrijd die de Vurige Stede had gelanceerd om dit historische baken om te toveren tot een hedendaags artistiek centrum. Sindsdien kreeg het complex een enigszins andere bestemming aangezien het deze dagen een grote variatie aan tentoonstellingen huisvest, zowel van tijdelijke als permanente aard. De investering bedroeg 24 miljoen euro, waarvan 9,6miljoen opgehoest werd door de Europese Unie (EFRO).

 

Een avant-gardegebouw… sinds 1905

Om bepaalde karakteristieke eigenschappen van het project te kaderen, herinnert Gilles Hambücken ons eerst aan de specifieke geschiedenis van de site: “De organisatie van de Wereldtentoonstelling in 1905 ging gepaard met een reeks belangrijke werken voor de kanalisering van de Ourthe, die op deze plek overvloeit in de Maas. De van nature grillige Ourthe veroorzaakte destijds heel wat zware overstromingen. Via het graven van een afleidingskanaal kon men dit probleem oplossen, waardoor er meteen ook een kunstmatig schiereiland ontstond: het park van la Boverie. Het bijhorende complex werd opgevat als een Museum van Schone Kunsten en is het enige expogebouw dat de tand des tijds heeft doorstaan. Het is niet beschermd omdat het niet-respresentatief geacht wordt voor de toenmalige tijdsgeest, hoewel het op technisch vlak revolutionair is vanwege zijn slanke en lichte staalstructuur. De fijne gietijzeren kolommen zijn bedekt met pleister, en het geheel is afgewerkt met een massieve gevel in natuursteen… alsof de ontwerpers het modernisme weigerden te omarmen. Zelfs de funderingen van het gebouw – de eerste heipalen op het hele continent – waren al zeer vooruitstrevend.”

 

Specifiek licht voor elke plek

Het project dat recent werd uitgevoerd omvatte de restauratie van het bestaande gebouw en de herinrichting van enkele zalen die plaats bieden aan werken en tentoonstellingen met internationale allure. Om dit laatste mogelijk te maken, is de plankenvloer boven op de kelder vervangen door een nieuwe, draagkrachtigere vloer in beton. Het kelderniveau is verlaagd, zodat de hoogte onder het plafond kon toenemen en het ondergrondse gedeelte voortaan ook als expositieruimte kan fungeren. De inrichting en de dimensies van de gelijkvloerse ruimtes zijn behouden, net zoals de koepels, die in de expositiezalen voor een uitzonderlijke zenitale natuurlijke lichtinval zorgen.
Hambücken: “Het gerenoveerde en uitgebreide gebouw is opgedeeld in drie min of meer gelijke delen: de nieuwe ondergrondse ruimtes met kunstlicht (perfect voor het tentoonstellen van schilderijen), het aangepaste bestaande gedeelte (dat baadt in gefilterd zenitaal licht) en de nieuwe uitbreiding, waar de natuurlijke lichtinval op magnifieke wijze bijdraagt aan het unieke karakter van hedendaagse kunsttentoonstellingen.”

 

De oostelijk georiënteerde uitbreiding kan genieten van het ochtendlicht. Na een reflectie op het water van het afleidingskanaal volgt een afspiegeling op het plafond van het volume, wat resulteert in ongeziene, maar interessante effecten.

 

Open uitbreiding op de rechteroever

Van de vijf teams die geselecteerd waren voor de tweede fase van de ontwerpwedstrijd was de tijdelijke vereniging Ricciotti – p.HD de enige partij die inzette op een uitbreiding langs het afleidingskanaal. “Deze blinde gevel was de enige die was opgebouwd uit baksteen. Er bestonden overigens al oude schetsen voor een dergelijke ingreep. Voor ons was het evident dat we het geheel aan die kant zouden uitbreiden.”
De drie gevels van de uitbreiding zijn quasi integraal beglaasd. De 7,4 meter hoge ramen zijn een technisch hoogstandje, net zoals het gebruik van performant nagespannen beton, dat het mogelijk maakte om de dikte van het dak te minimaliseren. “Het idee was om alle technische voorzieningen te bundelen in de vloer, met de bedoeling om het plafond zo slank mogelijk te houden. Van buitenaf bekeken lijkt het profiel van het nieuwe volume zo dun als een blad papier.”

 

Unieke beglaasde gevels

Initieel dachten de ontwerpers te werken met ramen uit één stuk. Technisch gezien was Saint-Gobain Building Glass in staat om deze op maat te produceren, maar budgettaire overwegingen en moeilijkheden op het vlak van onderhoud beslisten er anders over. Eens je ter plaatse bent, begrijp je zeer goed waarom dit een erg complexe oplossing zou zijn geweest. Op de rand van het afleidingskanaal een grote kraan installeren om zulke omvangrijke glaspartijen van bijna een ton zwaar op hun plaats te krijgen: geen sinecure…
Uiteindelijk werd er geopteerd voor de toepassing van het VS-1-systeem van Saint- Gobain: een systeem zonder zichtbare profielen dat zich leent tot de realisatie van uiterst transparante glazen constructies die enkel ondersteund worden door verticale structuren. Om tot een kolomhoogte van 7,4 meter te komen, zijn er twee ramen gebruikt die enkel van elkaar gescheiden worden door een siliconenvoeg van circa 2 centimeter dik. Aangezien de verticale elementen (ellipsoïdevormige aluminiumprofielen) uiterst slank zijn, zie je van buitenaf geen verschil met de horizontale voegen.
In dit unieke gevelsysteem is circa 800 m2 zonwerend hoogrendementsglas van het type CLIMAPLUS SKN 154 gebruikt, goed voor een thermisch isolatieniveau van 1W/m2.K. Samen met de vloerverwarming en de ventilatie zorgen de eigenschappen van de beglazing ervoor dat het geheel op klimatologisch vlak voldoet aan de museumnormen: een constante vochtigheidsgraad van 50 procent en een temperatuur van 20°C.
De glazen gevel en de slanke betonelementen, waaronder interne kolommen met een organische vorm, weerspiegelen de filosofie van de ontwerpers: een minimum aan materiaal gebruiken om de uitgestalde werken en de schoonheid van de site meer dan ooit in het oog te doen springen.

 

Locatie Luik
Bouwheer Stad Luik
Architecten Agence Rudy Ricciotti - Cabinet d’architectes p.HD
Scenografie Scenarchie
Stabiliteit, energie, speciale technieken, EPB Bureau d’études Greisch
Hoofdaannemer Tijdelijke vereniging Moury-Wust
Aannemer gevels uitbreiding Glassolutions Boermans Construct (Groupe Saint-Gobain)
Gevelsysteem uitbreiding VS-1 van Saint-Gobain Building Glass. Zonwerend hoogrendementsglas van het type CLIMAPLUS SKN 154.
Exacte samenstelling: 10 mm PLANICLEAR gehard SKN 154 – 15 mm (ARGON) – PLANICLEAR 6 mm gehard/4 PVB/PLANICLEAR 6 mm gehard. Binnenzonwering op maat.

  Meer artikels: Reportage
Projectgegevens
NIEUWSBRIEF

Wil je op de hoogte blijven van het reilen en zeilen in de bouwsector?

  INSCHRIJVEN